Die hoofstad van Suid-Afrika verskyn nie op die Gautengse premier, Panyaza Lesufi, se amptelike lys van vernaamste bendebrandpunte nie, maar dit beteken volgens kenners nie dat Pretoria die provinsie se georganiseerde misdaadkrisis vryspring nie, berig Pretoria Rekord.

In teenstelling met straatbendes in Johannesburg en die Wes-Kaap, funksioneer misdaadnetwerke in Pretoria eerder as winsgewende sindikate.

Mike Bolhuis van Specialised Security Services sê hulle fokus op aktiwiteite soos dwelmhandel, infrastruktuurdiefstal, korrupsie en afpersing.

Bolhuis se kommentaar volg nadat Lesufi vroeër vandeesweek syfers bekend gemaak het wat toon dat 258 mense in Gauteng oor die afgelope vier jaar in bendeverwante voorvalle vermoor is.

Bolhuis sê die onderskeid tussen tradisionele straatbendes en georganiseerde misdaadnetwerke is belangrik, veral teen die agtergrond van die nuwe statistieke.

Syfers vertel die storie

Volgens Lesufi se antwoord op skriftelike vrae in die Gautengse Provinsiale Wetgewer het die provinsie tussen 2022/23 en 2025/26 altesaam 678 geweldsmisdade aangeteken wat met bendegeweld verbind word.

Dit sluit 258 moorde, 408 pogings tot moord en 12 aanrandings in.

Die polisie het gedurende dieselfde tydperk 979 sake wat met bendegeweld verband hou aangeteken.

Die rampspoedigste tydperk vir bendegeweld was 2023/24, toe 83 bendeverwante moorde en 165 pogings tot moord-sake in Gauteng aangeteken is.

Die volgende gebiede word as die provinsie se vernaamste bende-brandpunte geïdentifiseer:

• Sophiatown
• Westbury
• Eldorado Park
• Langlaagte
• Riverlea
• Reiger Park
• Booysens
• Chrisville
• Bella Vista
• Moffat View
• South Hills
• Mohlakeng (Toekomsrus)

Aard van bedreiging verskil

Hoewel Pretoria nie op die premier se lys van bendegeweld-brandpunte verskyn nie, is die hoofstad se misdaadprobleem nie minder ernstig nie.

Bolhuis verduidelik dat die aard van die bedreiging verskil: Pretoria word deur georganiseerde misdaad geraak, in teenstelling met die territoriale straatbendes wat in dele van Johannesburg en die Wes-Kaap voorkom.

“Hierdie groepe is dikwels betrokke by dwelmhandel, voertuigkapings, kabeldiefstal, finansiële misdaad, onwettige mynbou, afpersing en ontvoerings vir losprys. Daarom word Pretoria nie noodwendig as ’n tradisionele bendebrandpunt geklassifiseer nie, al is die georganiseerde misdaadbedreiging ernstig,” verduidelik hy.

Bolhuis sê dat Pretoria en Johannesburg soortgelyke uitdagings ervaar. “Georganiseerde misdaad in die Tshwane-metrostreek word grootliks deur sindikate gedryf wat by munisipale tenderkorrupsie, diefstal van noodsaaklike infrastruktuur, dwelmhandel en gewelddadige afpersing betrokke is,” sê hy.

Volgens hom het dié kriminele netwerke ook plaaslike regeringstrukture en wetstoepassing binnegedring.

Waar tradisionele straatbendes dikwels met ’n spesifieke woonbuurt, grondgebied en sigbare beheer verbind word, kan georganiseerde misdaadnetwerke volgens hom “meer verspreid, buigsaam en minder sigbaar funksioneer.”

Uiteenlopende vorms van georganiseerde misdaad

Volgens Bolhuis neem georganiseerde misdaad in die Tshwane-metro uiteenlopende vorms aan.

In gebiede soos Mamelodi, Soshanguve, Atteridgeville, Hammanskraal en die middestad word misdaad dikwels verbind met dwelmhandel, geweld en bende-aktiwiteite, terwyl die sentrale sakegebied en industriële sones weer deur voertuigmisdaad, roof en georganiseerde ekonomiese misdaad geteister word.

Hoë bevolkingsdigtheid, werkloosheid, beperkte ekonomiese geleenthede, maklike toegang tot vervoerroetes en die beskikbaarheid van onwettige markte skep toestande waarin misdaadnetwerke kan floreer, meen hy.

Die patroon verskil van gebiede soos Eldorado Park en Westbury in Johannesburg, waar gevestigde straatbendes funksioneer.

Die onderskeid tussen bendes en sindikate kan egter vir inwoners min verskil maak wanneer die gevolg dieselfde is: geweld, vrees, dwelms, afpersing en ’n verlies aan vertroue in die staat.

Bendeprobleem diep gewortel

Die Gautengse statistiek toon dat die provinsie se bendeprobleem diep gewortel is.

Die polisie het oor die afgelope vier jaar in die hele Gauteng 641 bendeverwante inhegtenisnemings uitgevoer en 189 onwettige vuurwapens gekonfiskeer.

Die aantal vuurwapens wat gekonfiskeer is, het van 14 in 2022/23 tot 77 in 2025/26 toegeneem.

Dit dui op ’n groeiende beskikbaarheid van vuurwapens onder kriminele groepe en die toenemende gevaar waarmee gemeenskappe te doen kry.

Volgens die Gautengse regering is kinders en jongmense in die geïdentifiseerde bendebrandpunte besonder kwesbaar vir werwing.

Bolhuis waarsku dat dieselfde risiko in gebiede soos Pretoria bestaan, selfs waar die misdaad nie amptelik as bendegeweld geklassifiseer word nie.

Hy wys daarop dat werwing dikwels deur sosiale netwerke begin, waar jongmense gelok word deur beloftes van geld, status of gratis dwelms.

Hulle word aanvanklik as uitkykers, dwelmkoeriers of vervoerders van gesteelde goedere ingespan voordat hulle by ernstiger misdade betrek word.

Die vraag is nou of die provinsiale regering se reaksie tred hou met die aard van die bedreiging. Gauteng het slegs R3.822m aan die Teenbendegeweld-eenheid binne die Sigbare Polisiërings-eenheidbegroting vir die 2025/26-boekjaar toegeken.

Geen toegewyde begroting vir anti-bende-ondersoeke

Volgens Michael Sun, DA-lid van die Gautengse Provinsiale Wetgewer, is dit kommerwekkend dat daar geen toegewyde begroting vir anti-bende-ondersoeke is nie.

“Die probleem is dat georganiseerde misdaad nie noodwendig deur gewone sigbare polisiëring alleen gestuit kan word nie,” glo Sun.

Sun sê die DA het intussen die Gautengse provinsiale polisiekommissaris, luitenant-generaal Tommy Mthombeni, gevra om dringend in te gryp en te verseker dat gespesialiseerde SAPD-eenhede ontplooi word om kriminele bendes te ondersoek, af te breek en voor die gereg te daag.

Hy glo sleutelrolspelers moet vinniger vervolg word, terwyl getuies en informante beter beskerm moet word.

“Bendegeweld kan nie deur beloftes of reaktiewe polisiëring aangepak word nie, Deur ons BBB-benadering – ‘Buit, Bevind skuldig en Beveilig’ – sal ons bendelede vasvat, skuldig laat bevind en ons woonbuurte skoonmaak. Ons sal ook pogings om onwettige vuurwapens uit te skakel, verskerp en gemeenskapsuitreikprogramme instel om jongmense weg van bendes te lei.”

Breaking news at your fingertips… Follow Caxton Network News on Facebook and join our WhatsApp channel.

Nuus wat saakmaak. Volg Caxton Netwerk-nuus op Facebook en sluit aan by ons WhatsApp-kanaal.